Yasal miras payı, kişinin mirasbırakanla olan aile bağına ve birlikte mirasçı olduğu kişilere göre belirlenir. Sağ kalan eşin payı her ailede aynı değildir; çocuk, anne-baba ve daha uzak akrabaların hangi sırayla mirasçı olduğu ayrıca incelenir. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu (TMK) kapsamındaki temel yasal mirasçılık kurallarını ve örnek pay hesaplarını açıklar. TMK m.495–501.

Bu anlatım güncel kuralları açıklar. Mirasçılık ve mirasın geçişi, mirasbırakanın öldüğü tarihte yürürlükte olan hükümlere göre belirlenir; eski bir ölüm tarihine bugünkü payları otomatik uygulamayın. 4722 sayılı Kanun m.17.

Ek okuma: Muhammet Çoban — ölüm tarihi ve uygulanacak kanun, ölüm tarihinin uygulanacak kuralları neden değiştirdiğini ve eski-yeni kanun geçişini ayrı bir bölümde açıklar.

Kaynak kontrolü: · Read in English

Kim, hangi sırayla yasal mirasçı olur?

Kan hısımları bakımından sistem aile kollarına dayanır; bu gruplar uygulamada zümre olarak adlandırılır. Önceki zümrede mirasçı bulunması sonraki zümrenin mirasçılığını engeller. Eş ise aşağıda açıklanan oranlarla ilgili zümrenin yanında mirasçı olabilir. TMK m.495–499.

  • Birinci zümre: çocuklar ve onların altsoyu. Çocuklar eşit pay alır. Mirasbırakandan önce ölen çocuğun payı, kendi altsoyuna o aile kolu içinde geçer. Örneğin hayatta olan çocukla, daha önce ölen başka çocuğun iki çocuğu arasında üç eşit pay kurulmaz; önce iki çocuk kolu ayrılır. TMK m.495.
  • İkinci zümre: anne-baba ve onların altsoyu. Mirasbırakanın altsoyu yoksa anne ve baba eşit paylarla mirasçı olur. Önce ölen ebeveynin yerini kendi altsoyu alır; kardeşler ve gerektiğinde kardeş çocukları bu yoldan mirasçı olabilir. Bir tarafta hiç mirasçı yoksa o pay diğer tarafa geçer. Hayattaki ebeveynin kolunda kardeş doğrudan onun yanına eklenmez. TMK m.496.
  • Üçüncü zümre: büyükanne-büyükbabalar ve onların altsoyu. Önceki iki zümrede mirasçı yoksa bu gruba geçilir. Eş bulunmadığında önce ölen büyükanne veya büyükbabanın yerini kendi altsoyu alabilir; aynı taraf ve diğer taraf arasındaki pay geçişleri m.497’ye göre belirlenir. Eş varsa temsil daha sınırlıdır: büyükanne-büyükbabaların çocukları, yani amca, hala, dayı ve teyze dikkate alınabilir; kuzenler salt bu bağla eşin yanında mirasçı olmaz. TMK m.497 ve 499.

Kanundaki yerini alma kuralı, mirasbırakandan önce ölüm ile ilgilidir. Mirasbırakan öldüğünde hayatta olan mirasçı daha sonra ölürse, kazanmış olduğu hak kendi mirasçılarına geçer; iki ölüm sırası aynı hesap değildir. Mirasçı bırakmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer. TMK m.501, 575 ve 580.

Ek okuma: Büşra Nişancı — Zümre sistemi, aynı kuşaktaki torunların farklı aile kolları nedeniyle neden farklı pay alabileceğini bir kök hesabı örneğiyle açıklar.

Sağ kalan eş mirastan ne kadar alır?

Eşin yasal payı, birlikte mirasçı olduğu gruba göre değişir:

  • Altsoy ile birlikte: eş 1/4, altsoy toplam 3/4 alır.
  • Anne-baba zümresi ile birlikte: eş 1/2, bu zümre toplam 1/2 alır. Anne-babanın yerine mirasçı olan kardeşler de bu zümrededir.
  • Büyükanne-büyükbabalar veya onların çocukları ile birlikte: eş 3/4, bu kişiler toplam 1/4 alır.
  • Bu gruplarda eşle birlikte mirasçı olacak kimse yoksa: mirasın tamamı eşe kalır.

Bu oranlar eşin miras payıdır; eşler arasındaki mal rejiminden doğabilecek alacağın oranı değildir. Eşin yanında yalnız kuzenlerin bulunması, eşin payını kendiliğinden 3/4’e indirmez. TMK m.497 ve 499.

Ek okuma: Saim İncekaş — TMK Madde 499, sağ kalan eşle üçüncü zümrede mirasçılığın sınırına ilişkin AYM eşitlik incelemesini özetler; kararın resmi metni ayrıca incelenebilir.

Çocuklar, evlatlık ve evlilik dışı soybağı nasıl değerlendirilir?

Çocukların yasal payında kadın-erkek ayrımı yoktur. Evlilik dışında doğan ve babayla soybağı tanıma veya mahkeme hükmüyle kurulmuş çocuk da baba yönünden evlilik içindeki çocuk gibi mirasçı olur. Anneyle soybağı doğumla kurulur. Bu nedenle yalnız anne-babanın evli olup olmadığına bakarak çocuğu miras dışında bırakmak doğru değildir; hukuken kurulmuş soybağı değerlendirilir. TMK m.282, 495 ve 498.

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısmı gibi mirasçı olur; evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Ancak evlat edinen ve onun hısımları, sırf bu evlat edinme ilişkisi nedeniyle evlatlığa yasal mirasçı olmaz. Evlat edinme, evlatlığı evlat edinenin bütün akrabalarının otomatik yasal mirasçısı da yapmaz. Bu özel ilişki, tüm aileler arasında karşılıklı mirasçılık kurulmuş gibi okunmamalıdır. TMK m.314 ve 500.

Yedi örnek ailede miras payları

Aşağıdaki örnekler yalnız belirtilen aile ilişkilerinin bulunduğu; vasiyetname, miras sözleşmesi, ret, mirastan feragat, mirasçılıktan çıkarma veya mirastan yoksunluk gibi sonucu değiştiren durumların olmadığı varsayımıyla hazırlanmıştır. “Sağ” ve “önce ölmüş” ifadeleri mirasbırakanın ölüm anına göredir. Hesaplar yasal pay oranını gösterir; belirli bir malın kime verileceğini veya elde kalacak net tutarı belirlemez.

  1. Eş ve iki sağ çocuk: eş 1/4, çocukların her biri 3/8 alır. Kontrol: 1/4 + 3/8 + 3/8 = 1. TMK m.495 ve 499.
  2. Eş yok; bir çocuk sağ, diğer çocuk önce ölmüş ve onun iki çocuğu sağ: sağ çocuk 1/2, önce ölen çocuğun çocuklarının her biri 1/4 alır. Kontrol: 1/2 + 1/4 + 1/4 = 1. TMK m.495.
  3. Altsoy yok; eş, anne ve baba sağ: eş 1/2, anne 1/4, baba 1/4 alır. Kontrol: 1/2 + 1/4 + 1/4 = 1. TMK m.496 ve 499.
  4. Altsoy yok; eş ve anne sağ, baba önce ölmüş; iki öz kardeş sağ: eş 1/2, anne 1/4, kardeşlerin her biri 1/8 alır. Kardeşler babanın kolundaki 1/4’ü paylaşır. Kontrol: 1/2 + 1/4 + 1/8 + 1/8 = 1. TMK m.496 ve 499.
  5. Eş ve altsoy yok; anne-baba önce ölmüş; bir öz kardeş ve yalnız baba ortak bir kardeş sağ: öz kardeş 3/4, baba ortak kardeş 1/4 alır. Anne kolunun 1/2’si öz kardeşe; baba kolunun 1/2’si iki kardeşe eşit gider. Kontrol: 3/4 + 1/4 = 1. TMK m.496.
  6. İlk iki zümrede mirasçı yok; eş ve dört büyükanne-büyükbaba sağ: eş 3/4, dört büyüğün her biri 1/16 alır. Kontrol: 3/4 + 4 × 1/16 = 1. TMK m.497 ve 499.
  7. Eş sağ; altsoy, anne-baba ve onların altsoyu yok; büyükanne-büyükbabalar ve onların çocukları da önce ölmüş, yalnız kuzenler sağ: eş 1, kuzenler bu akrabalık nedeniyle 0 alır. Eşle birlikte üçüncü zümredeki mirasçılık kuzenlere kadar uzamaz. TMK m.497 ve 499.

Ek okuma: Barış Berkay Çiftçi — Yasal mirasçılık ve miras payları, eşin payı ayrıldıktan sonra önce ölen çocuğun koluna düşen payın torunlara nasıl bölündüğünü parasal bir örnekle açıklar.

Yasal miras payı ile saklı pay aynı şey mi?

Hayır. Yasal pay, kanunun öngördüğü miras oranıdır. Saklı pay ise belirli mirasçıların bu payı içinde, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğüne karşı korunan kısımdır; yasal payın üzerine eklenen ikinci bir pay değildir. Vasiyetname veya başka bir tasarruf varsa yalnız yukarıdaki aile hesabıyla sonuca gidilmez. TMK m.505–506 ve 560.

  • Altsoy: kendi yasal payının yarısı saklı paydır.
  • Anne ve babadan her biri: kendi yasal payının dörtte biri saklı paydır.
  • Eş: altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı; diğer durumlarda yasal payının dörtte üçü saklı paydır.
  • Kardeşler: yasal mirasçı olabilseler de güncel düzenlemede saklı payları yoktur.

İlk örnekte eşin yasal payı ve saklı payı 1/4; her çocuğun yasal payı 3/8, saklı payı bunun yarısı olan 3/16‘dır. Toplam saklı pay 5/8, bu basit örnekte tasarruf edilebilir kısım 3/8 olur. Gerçek dosyada borç indirimleri ve hesaba eklenmesi gereken kazandırmalar ayrıca incelenir. Saklı pay ihlalinin giderilmesinde tenkis gibi ayrı hukuki yollar ve koşullar gündeme gelebilir; bu tablo kendiliğinden bir tasarrufu geçersiz kılmaz. TMK m.505–508 ve 560.

Pay hangi malvarlığına uygulanır?

Önce mirasın kapsamı belirlenir. Sağ kalan eşin kendi malları ile ölenin malları ayrılmalı; uygulanacak mal rejimi ve varsa tasfiye alacakları incelenmelidir. Edinilmiş mallara katılma rejimindeki artık değere katılma hesabı, miras payı hesabından farklıdır. “Eş önce bütün malların yarısını, sonra kalanından miras payını alır” sözü her aileye ve her mala uygulanabilecek bir formül değildir. Kişisel mallar, edinilmiş mallar, borçlar ve geçerli mal rejimi sonucu etkiler. TMK m.202, 220, 225, 231 ve 236.

Miras ölümle bir bütün olarak kazanılır; kanuni istisnalar dışında borçlar da söz konusudur. Birden çok mirasçı, tereke borçlarından müteselsilen sorumlu olabilir; örneğin 1/4 miras payı, alacaklıya karşı sorumluluğun mutlaka borcun 1/4’üyle sınırlı olduğu anlamına gelmez. Borç veya ret konusu varsa mirasın reddi rehberini ayrıca inceleyebilirsiniz. TMK m.599 ve 641.

Birden çok mirasçı bulunduğunda paylaşmaya kadar miras ortaklığı doğar. 1/4 pay sahibi olmak, belirli bir evin odasını veya banka hesabındaki aynı oranı tek başına seçip alma yetkisi vermez. Mirasçı sıfatının belgelendirilmesi için mirasçılık belgesi rehberine bakabilirsiniz. TMK m.598 ve 640.

Sık sorulan üç soru

Çocuğu olan kişinin anne-babası da mirastan pay alır mı?

Buradaki olağan yasal mirasçılık hesabında altsoy birinci zümrededir; anne-baba zümresinden önce gelir. Anne-babanın hayatta olması, çocukların yanında onlara ayrıca yasal pay verilmesini gerektirmez. Eşin payı ayrı değerlendirilir. TMK m.495–496 ve 499.

Kardeşler her zaman eşit pay mı alır?

Hayır. Kardeşin hangi ebeveynin altsoyu olduğu ve o kolda kimlerin bulunduğu önemlidir. Öz kardeş ile yalnız bir ebeveyni ortak kardeş, beşinci örnekte görüldüğü gibi farklı pay alabilir. TMK m.496.

Bir mirasçı reddederse payı diğerlerine eşit mi eklenir?

Her durumda böyle değildir. Yasal mirasçının reddi, en yakın mirasçıların tamamının reddi ve altsoyun tamamının reddi için farklı kurallar vardır. Mevcut pay tablosundan bir kişiyi silip kalanları eşitlemek güvenilir bir yöntem değildir; ret sonrasında diğer mirasçıların durumuna ayrıca bakılmalıdır. TMK m.611–614.

Bu yazı genel bilgi içindir. Gerçek mirasçı listesi, ölüm sırası, soybağı kayıtları ve varsa ölüme bağlı tasarruflar incelenmeden kişisel pay belirlemez. Yabancılık unsuru bulunan bir mirasta hangi ülke hukukunun uygulanacağı bu rehberde çözümlenmez.

Resmi kaynaklar ve kontrol tarihi

Kaynak ve pay hesapları 29 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi. Bu tarih kişisel bir dosyanın hukuken incelendiğini göstermez. Rehberin yayın yaklaşımını inceleyebilirsiniz.

Miras Hukuku Rehberi ana sayfasına dön