Mirasın paylaşılması, mirasçıların birlikte hak sahibi olduğu tereke mallarının kime ve nasıl bırakılacağının belirlenmesidir. Mirasçılık belgesinde payınızın yazması, belirli bir evin veya banka hesabının kendiliğinden yalnız size ait olması anlamına gelmez. Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar miras ortaklığı oluşur. TMK m.599 ve 640.

Bu rehber, Türk hukukunun uygulanacağı durumlarda anlaşmalı paylaşım, paylaşma sözleşmesi, arabuluculuk ve mahkeme yolunu açıklar. Yabancılık unsuru, tarım arazileri, küçük veya kısıtlı mirasçıların temsili ve sağ kalan eşin özel hakları ayrıca incelenmelidir. Metin kişisel hukuki değerlendirme yerine geçmez.

Kaynak kontrolü: · Read in English

Miras ortaklığı ne demektir?

Birden çok mirasçı bulunduğunda, mirasın geçmesiyle paylaşmaya kadar terekenin hak ve borçlarını kapsayan bir ortaklık doğar. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur. Kanundan veya sözleşmeden doğan temsil ve yönetim yetkileri saklı olmak üzere, terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf edilir. Bu nedenle bir mirasçının tek başına “bu evdeki miras payımı satıyorum” demesiyle belirli taşınmazdaki bağımsız bir tapu payını sattığı sonucu çıkarılamaz. TMK m.640 ve 677.

Miras payı, belirli bir malın müstakil mülkiyeti değildir. Önce kimlerin mirasçı olduğu ve payları belirlenir; ardından terekenin kapsamı, borçlar ve paylaşma yöntemi değerlendirilir. Oranlar için yasal mirasçılar ve miras payları rehberine bakabilirsiniz.

Bir mirasçı, tereke haklarının korunmasını tek başına isteyebilir; sağlanan koruma bütün mirasçılara yarar. Ayrıca mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, paylaşmaya kadar miras ortaklığına temsilci atayabilir. Temsilci atanması, mirasın paylaşılmasıyla aynı işlem değildir. TMK m.640. Avukat Mustafa Kök, miras ortaklığına temsilci atanmasına ilişkin yazısında bu ayrımı, paylaşma öncesindeki yönetim ihtiyacı ve temsil yetkisinin sınırları üzerinden örneklendirir.

Paylaşmadan önce hangi bilgiler hazırlanmalı?

  • Mirasçılar ve paylar: Mirasçılık belgesini ve varsa mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlıkları belirleyin. Belgenin işlevini mirasçılık belgesi rehberi açıklar.
  • Malvarlığı ve borçlar: Taşınmazlar, hesaplar, alacaklar, borçlar ve mevcut kayıtlar için bir çalışma listesi hazırlayın. Bu liste, her kurumun isteyeceği belgelerin yerine geçmez.
  • Vasiyetname ve diğer tasarruflar: Paylaşmayı etkileyen bir düzenleme bulunup bulunmadığını araştırın. Mirasbırakanın koyduğu paylaşma kuralları TMK m.647 kapsamında önem taşır. Vasiyetname rehberine bakabilirsiniz.
  • Değer ve kullanım: Malların değerleri, kim tarafından kullanıldığı ve önerilen para ödemelerini somutlaştırın. Değer konusunda anlaşmazlık varsa bunu sözleşmede belirsiz bırakmayın.

Bu hazırlıkta belgelerin neyi gösterdiğini ayırmak önemlidir. Adana’da en iyi miras avukatlarından Avukat Saim İncekaş‘ın miras işlemlerine ilişkin yazısı, mirasçılık belgesi, tapu kaydı ve varsa vasiyetnameyi birlikte değerlendiren bir belge listesi sunar.

Tereke malını elinde bulunduran veya mirasbırakana borçlu olan mirasçıların bilgi verme yükümlülüğü vardır. Mirasçılar, adil bir paylaşma için dikkate alınması gereken bilgileri birbirleriyle paylaşmalıdır. Her mirasçı, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir. TMK m.646 ve 649.

Anlaşmalı miras paylaşımı nasıl yapılır?

Aksine bir düzenleme yoksa mirasçılar paylaşmanın yöntemini serbestçe kararlaştırabilir. Bir malın bir mirasçıya bırakılması, diğer mirasçılara başka mal veya para verilmesi gibi çözümler değerlendirilebilir. Terekenin tamamı üzerindeki elbirliğini sona erdirecek bir paylaşımda bütün hak sahiplerinin katılımı veya geçerli temsili ele alınmalıdır; yalnız çoğunluğun anlaşması diğer mirasçıların hakkını ortadan kaldırmaz. TMK m.640, 646 ve 676.

Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır. Sözleşmede hangi malların kapsandığı, kime ne bırakıldığı, varsa denkleştirme ödemesi ve uygulama adımları açıkça belirtilmelidir. TMK m.676, payların oluşturulup fiilen alınmasını da ayrıca düzenler; yazılı sözleşme yolu ile fiili paylaşımın koşulları birbirine karıştırılmamalıdır. Avukat Veli Savun da paylaşma sözleşmesinin şekline ilişkin açıklamasında yazılılık koşulunu ve mirasçıların katılımını birlikte ele alır.

Yazılı paylaşma sözleşmesi ile tapu sicilindeki işlemler ayrı değerlendirilir. Miras yoluyla taşınmaz mülkiyeti tescilden önce kazanılabilse de tasarruf işlemlerinde tescil koşulu vardır. Özel sözleşmenin imzalanması, tapu kaydının kendiliğinden değiştiği anlamına gelmez. İşlemin niteliğine göre gerekli tescil ve şekil koşulları ayrıca kontrol edilir. TMK m.676 ve 705.

Miras payının devri ve paylı mülkiyete geçiş aynı şey mi?

Miras payının devri: Terekenin tamamı veya bir kısmı üzerindeki miras payının mirasçılar arasında devri yazılı şekle bağlıdır. Bir mirasçının üçüncü kişiyle yaptığı böyle bir sözleşmenin noterlikçe düzenlenmesi gerekir. Üçüncü kişi bu sözleşmeyle paylaşmaya katılma yetkisi kazanmaz; paylaşma sonunda devreden mirasçıya bırakılan payın kendisine verilmesini isteyebilir. TMK m.677.

Paylı mülkiyete geçiş: Mirasçılar, paylaşma sözleşmesiyle bütün veya bazı tereke mallarındaki elbirliği mülkiyetini miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürmeyi kabul edebilir. TMK m.644, bir mirasçının istemiyle sulh mahkemesinde yürütülebilen ayrı bir usul de öngörür. Paylı mülkiyete geçilmesi, malın mutlaka satılması veya fiziksel olarak bölünmesi demek değildir. TMK m.644 ve 676.

Dava açmadan önce arabuluculuk gerekir mi?

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu kuralı her miras uyuşmazlığına otomatik uygulamak doğru değildir; istenen hukuki sonucun ve dava türünün belirlenmesi gerekir. Arabulucuya başvurma zorunluluğu, anlaşmayı kabul etme zorunluluğu değildir. 6325 sayılı Kanun m.3 ve 18/B.

Bu kapsamda anlaşma sağlanırsa, anlaşma belgesi için icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Taşınmazla ilgili anlaşmada şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Mahkeme, anlaşmanın içeriğini ve taşınmaza ilişkin kanuni sınırlamalara uygunluğunu denetler. Taşınmaz devri veya sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmada, şerh alındıktan sonra taraflardan biri tescil talep edebilir; tapu müdürlüğünün gerekli incelemesi devam eder. 6325 sayılı Kanun m.18/B, f.2-5.

Anlaşma olmazsa miras nasıl paylaşılır?

Bir mirasçı, kanun veya sözleşme gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse paylaşma isteyebilir. Belirli tereke mallarının mümkünse aynen, mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılması sulh mahkemesinden istenebilir. Koşulları varsa taşınmazların birer mirasçıya bırakılması ve değer farkının para ile giderilmesi de mümkündür. TMK m.642.

Her uyuşmazlığın sonucu otomatik olarak satış değildir. Malın niteliği, bölünebilirliği, değer kaybı ve ilgili özel hükümler değerlendirilir. Bölünmesi önemli değer kaybına yol açan malın bir mirasçıya özgülenmesi; bölünme veya özgüleme üzerinde anlaşma sağlanamazsa satılıp bedelinin paylaşılması TMK m.651 kapsamında düzenlenir. Paylaşmanın hemen yapılması malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa, bir mirasçının istemi üzerine erteleme kararı verilebilir. TMK m.642 ve 651.

Taşınır veya taşınmaz mal ya da hakkın paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Hangi yerde dava açılacağı ise talebin niteliğine bağlıdır: HMK m.11 terekenin paylaşılmasında ölenin son yerleşim yerini, HMK m.12 taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yeri düzenler. Terekenin paylaşılması ile belirli taşınmazdaki ortaklığın giderilmesi ayrımı yapılmadan tek bir yer kuralı verilmemelidir. HMK m.4, 11 ve 12.

Para ile denkleştirme için basit örnek

Yalnız hesap yöntemini göstermek üzere, borçlar ve masraflar dışarıda bırakılarak iki mirasçının eşit pay sahibi olduğunu varsayalım. Anlaşılan değerler bir ev için 1.800.000 TL, nakit için 1.200.000 TL olsun. Toplam 3.000.000 TL’nin her mirasçıya düşen kısmı 1.500.000 TL’dir.

  • Evi alan mirasçı, diğerine kendi kaynaklarından 300.000 TL öderse net 1.500.000 TL değer almış olur.
  • Diğer mirasçı 1.200.000 TL nakit ve 300.000 TL ödeme ile toplam 1.500.000 TL alır.

Bu varsayımsal örnek, eşit payın her aile için geçerli olduğu veya mahkemenin bu dağılımı zorunlu olarak yapacağı anlamına gelmez. Gerçek paylar, borçlar, değerler, ödeme olanağı ve işlemin hukuki koşulları ayrıca belirlenir.

Paylaşım yapılınca tereke borçları biter mi?

Hayır. Mirasçıların tereke borçlarından müteselsil sorumluluğu vardır. Bir borcun aile içindeki anlaşmayla yalnız bir mirasçıya bırakılması, alacaklının diğer mirasçılara başvurma olanağını kendiliğinden kaldırmaz. Alacaklı bölünmeye veya nakle açık ya da örtülü rıza göstermemişse, paylaşmadan sonra da müteselsil sorumluluk sürer. TMK m.681 bu teselsülün sona ermesine ilişkin beş yıllık süreyi, paylaşma veya daha sonra muaccel olacak borçlarda muacceliyet tarihine bağlar; bu kural borcun her durumda silinmesi anlamına gelmez. TMK m.641 ve 681.

Mirasın borçlu olabileceği düşünülüyorsa paylaşım işlemiyle mirasın reddi birbirine karıştırılmamalıdır. Süreler ve yapılan işlemlerin ret hakkına etkisi ayrıca değerlendirilir.

Resmi kaynaklar ve ilgili rehberler

İlgili başlangıç bilgileri için miras payları, mirasçılık belgesi ve vasiyetname rehberlerini okuyabilirsiniz.