Muris muvazaası, mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazı, mirasçının hakkını zedelemek amacıyla satış gibi göstermesi halinde gündeme gelir. Aile içinde bir kişiye mal devredilmesi veya satış bedelinin düşük olması tek başına bu sonucu doğurmaz. İşlemin gerçek amacı, tarafların anlaşması ve deliller birlikte incelenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2022/1101 E., 2022/1941 K.

Bu rehber Türk hukukundaki genel çerçeveyi açıklar. İşlem ve ölüm tarihleri, tapu geçmişi, talep edilen sonuç ve varsa yabancılık unsuru ayrıca değerlendirilir.

Kaynak kontrolü:

Hangi devirler muris muvazaası kapsamında incelenir?

Klasik örnekte mirasbırakan tapuda satış yapar; taraflar gerçekte bedelsiz bir kazandırma üzerinde anlaşmıştır. Amaç, mirasçıyı miras hakkından yoksun bırakmaktır. Görünürdeki satış gerçek iradeyi yansıtmaz; gizlenen taşınmaz bağışı ise gerekli resmi şekli taşımadığı için geçersizlik tartışması doğar. TBK m.19 ve 237, TMK m.706 ve Tapu Kanunu m.26.

Yargıtayın temel aldığı 1 Nisan 1974 tarihli, 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının kapsamı, 2022 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararında açıklanmıştır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi görünümü altında gizli bağış iddiası da araştırılabilir. Ancak gerçekten yerine getirilen bir bakım ilişkisi, gerçek satış veya diğer mirasçılara da kazandırma yapılan bir paylaşım aynı değerlendirmeyi otomatik olarak doğurmaz.

Tapusuz taşınmaz, para veya başka malvarlığı değerlerinde aynı hukuki yol kendiliğinden uygulanmaz. Nitekim 27 Mart 2025 tarihli Yargıtay kararı, devir sırasında tapusuz olan taşınmaz için 1974 kararının uygulanma sınırını vurgular. Malın devredildiği tarihteki hukuki durumunu belirlemek gerekir.

Temsili muris muvazaası şeması: tapuda satış görünümü, tarafların bağış iradesi ve mirasçının hakkını zedeleme amacı.
Temsili örnek: gerçek irade, amaç ve deliller birlikte incelenir. Her aile içi devir veya düşük bedelli satış muvazaa değildir. Dayanak.

Kim, ne zaman dava açabilir?

Miras ölümle açılır. Muris muvazaasına dayanan bu talep, mirasbırakanın ölümünden sonra miras hakkı zedelenen mirasçı tarafından ileri sürülür. Mirasbırakan hayattayken ileride mirasçı olma beklentisi, tek başına bu davayı açma hakkı vermez. TMK m.575 ve 599; 20 Mart 2025 tarihli Yargıtay kararı.

Saklı pay sahibi olmak zorunlu değildir. Mirasçılık sıfatı bulunan ve miras hakkı çiğnenen kişi, saklı payı olmasa da muris muvazaasına dayanabilir. Mirasçının kendi payı oranında tapu iptali ve tescil istemesi mümkündür. Taşınmazın bütünü için terekeye dönüş istenmesi ise tarafların katılımı ve temsil yönünden ayrıca incelenir; bir mirasçının açtığı her dava bütün mirasçılar adına sonuç doğurmaz. HGK 2022/1101 E., 2022/1941 K.; 1. Hukuk Dairesi 2022/2810 E., 2024/990 K.; TMK m.640.

Mirasçılık sıfatının belgelenmesi için mirasçılık belgesi rehberine, payların belirlenmesi için yasal miras payları rehberine bakabilirsiniz.

Mirastan mal kaçırma iddiası nasıl ispatlanır?

İspat yükü kural olarak muvazaayı ileri süren davacıdadır. Mirasçılar, miras haklarına dayanarak işlemin üçüncü kişisi sıfatıyla dava açtıklarında tanık dahil her türlü hukuka uygun delilden yararlanabilir. Tapudaki satış kaydı, gerçek amacı araştırmayı gereksiz hale getirmez; yalnız iddiada bulunmak da yeterli olmaz. HMK m.189-190, 194 ve 203/1-d; HGK kararının 40-44. paragrafları.

  • Taşınmazın tapu kayıtları, resmi işlem belgesi ve sonraki devirleri.
  • Satış bedeli, ödeme belgeleri ve devir tarihindeki gerçek değere ilişkin veriler.
  • Mirasbırakanın satış ihtiyacı ile alıcının ödeme gücünü gösteren olgular.
  • Tarafların aile ve bakım ilişkisi, taşınmazı kimin kullandığı, diğer mirasçılara yapılan kazandırmalar.
  • Belirli olaylar hakkında doğrudan bilgisi olan tanıklar ve her belgenin hangi iddiayı desteklediği.

Bu hazırlıkta Avukat Murat Adar’ın muris muvazaası incelemesi, devir zincirini ve ödeme izini olayların bütünüyle birlikte ele alır. Düşük bedeli tek başına kesin kanıt saymamak, dosyayı somutlaştırmak açısından yararlıdır.

Muris muvazaası ile tenkis arasındaki fark nedir?

Muris muvazaasında görünürdeki işlemin geçersizliği tartışılır. Tenkiste ise saklı payı eksilten kazandırmanın kanunun izin verdiği sınıra indirilmesi istenir. Tapuda açıkça bağış yapılmış olması, satışla gizlenmiş bağış iddiasıyla aynı değildir. 8 Şubat 2024 tarihli Yargıtay kararı, açık bağışta muris muvazaası koşulları bulunmadığında ayrıca ileri sürülen tenkis talebinin incelenmesi gerektiğini gösterir.

Avukat Alper Germen’in saklı pay ve tenkis yazısı, bu ikinci yolun korunan miras payına odaklandığını açıklar. Geçerli bir kazandırmanın tenkise tabi olup olmadığını anlamak için saklı pay sahibi, hesap ve süreler ayrıca belirlenir. Ayrıntılar saklı pay ve tenkis rehberimizdedir.

Dava açabilecek kişiler bakımından iki yolu yan yana değerlendirmek için Saim İncekaş’ın muvazaa ve tenkis karşılaştırması da işlemin geçerliliği ve saklı pay ayrımını ele alır. Buradaki temel nokta, muris muvazaasında dava hakkının yalnız saklı pay sahipleriyle sınırlı olmamasıdır.

Mirasbırakanın kendisinin kandırılması, işlem sırasında ayırt etme gücünün bulunmaması veya geçerli kazandırmaların miras paylaşımında denkleştirilmesi farklı hukuki sebepler olabilir. Olayı yalnız “mal kaçırma” diye adlandırmak, doğru dava sebebini ve süreyi belirlemez. TBK m.36; TMK m.13, 15 ve 669.

Mirasçılar yönünden karşılaştırma: muris muvazaası geçersizlik iddiasına, tenkis ise eksilen saklı payın korunmasına dayanır.
Mirasçılar bakımından temel ayrım: muris muvazaasında saklı pay şartı aranmaz; tenkis saklı payın eksilmesiyle ilgilidir. Koşullar ve süreler ayrıca değerlendirilir. Dayanak.

Süreler ve kadastro geçmişi neden kontrol edilmeli?

Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil talebinde genel yaklaşım zamanaşımı ve hak düşürücü süre uygulanmamasıdır. Ancak bunu her taşınmaz ve her talep için sınırsız bekleme hakkı gibi okumamak gerekir. Tenkis, aldatma veya başka bir hukuki sebebe dayanan taleplerin süreleri farklıdır. HGK 2017/1251 E., 2020/673 K.; TMK m.571; TBK m.39.

Kadastro önemli bir istisnadır. Kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanan itiraz ve davalar için, kanundaki koşullarda, kadastro tutanağının kesinleşmesinden başlayan on yıllık hak düşürücü süre gündeme gelebilir. Bu süre ölüm tarihinden başlayan genel bir miras süresi değildir. Aşağıdaki kararın somut olayında mirasbırakan kadastro tespitinden önce ölmüştür; ölüm ile kadastro tarihlerinin sırası da değerlendirmede önemlidir. 3402 sayılı Kanun m.12/3 ve bunu muris muvazaası iddiasında uygulayan 20 Mart 2025 tarihli Yargıtay kararı nedeniyle tapu ve kadastro geçmişi birlikte okunmalıdır.

Taşınmaz daha sonra başkasına satılmışsa ne olur?

Güncel kayıt maliki ve bütün devir zinciri belirlenir. Tapu siciline iyi niyetle dayanarak ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunabilir. Yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken kişi aynı korumadan yararlanamaz. İlk devirde muvazaa bulunduğu iddiası, sonraki her alıcının tapusunun mutlaka iptal edileceği anlamına gelmez. TMK m.1023-1025.

Hangi mahkeme, hangi talep?

Genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Taşınmazın aynına ilişkin iptal ve tescil talebinde taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir; birden çok taşınmaz ve birlikte ileri sürülen talepler ayrıca değerlendirilir. HMK m.2 ve 12.

Dava hazırlığında ölüm ve devir tarihleri, mirasçılık belgesi, taşınmaz bilgileri, güncel malik, istenen pay ve deliller bir araya getirilir. Yeni bir devir nedeniyle hakkın elde edilmesi güçleşebilecekse ihtiyati tedbir koşulları ayrıca incelenebilir; tedbir otomatik verilmez. HMK m.119, 194 ve 389-390. Bu belge listesi her dosyada aynı belgelerin zorunlu olduğu anlamına gelmez.

Resmi kaynaklar